[ سوره آل‌عمران ( 3 ) : آيه 159 ] فَبِما رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَ شاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ فَإِذا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ ( 159 ) با اين همه ناراستى و ناهموارى كه ايشان ميكردند رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بريشان رحيم و مشفق بود حقّ تعالى گفت اى محمّد : اين خوى خوش تو بر جفاة غلاظ اجلاف همه نه از تو است از رحمت خداى است برحمتى از خداى بريشان نرم دل شدى و اين « ما » اگر چه زيادت است از بهر فايدهء تأكيد است يعنى « برحمة من اللّه لنت لهم لا بغيرها » و اگر تو درشت خوى بودى اينان از پيرامن تو برميدندى و از نزديك تو پراكنده شدندى عفو كن ازيشان آنچه روز احد كردند و براى ايشان استغفار و آمرزش خواه تا ايشان را بيامرزم . اشارت درين آنست كه : از دو وجه بيرون نيست يا ترا آزارند يا مرا اگر ترا آزارند من شفيعم . [ فَاعْفُ عَنْهُمْ ] و اگر مرا آزارند تو شفيع باش [ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ ] . و با ايشان مشاوت كن خداى تعالى با كمال عقل و اصابت رأى رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را فرمود كه : با ايشان مشاورت كن و درين چند وجه گفته‌اند يكى آنكه بدين مشاورتى خاصّ خواست يعنى [ و شاورهم في بعض الامر ] و قرائت عبد الله عباس اينست : يعنى آنچه در قرآن به تو وحى نباشد با ايشان مشاورت كن قتاده گفت : سبب آن بود كه : اشراف عرب چون در كارها با ايشان مشاورت نكردندى بريشان سخت آمدى ، حق تعالى براى استمالت ايشان گفت كه : با ايشان مشورت كن . حسن بصرى گفت : از بهر آن فرمود تا مردمان درين به او اقتدا كنند و دليل اين تأويل قول رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم است كه گفت : « ما شقى عبد قطّ بمشورة و لا سعد باستغناء برأى » هيچ بندهء بمشورت شقى نشو د و باستبداد رأى سعيد نگردد و خداى تعالى آنانرا كه مشورت كردند مدح گفت : في قوله : « وَ أَمْرُهُمْ شُورى بَيْنَهُمْ » و رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم گفت : « اذا كان أمراؤكم خياركم و أغنياؤكم سمحاءكم و أمركم شورى بينكم فظهر الارض خير لكم من بطنها ، و إذا كان أمراؤكم شراركم و أغنياؤكم بخلاءكم و لم يكن أمركم شورى بينكم فبطن الارض